4. Makkabeler (Ek) 5

¹Tiran Antiokhos, yüksek bir kürsüde meclis üyeleriyle birlikte otururken ve silahlı askerleri çevresinde çember halinde dururken, muhafızlarına buyruk verdi.

²Her bir İbraninin tek tek sürüklenerek getirilmesini, domuz etinden ve putlara sunulan kurbanlardan tatmaya zorlanmasını emretti.

³Eğer bu kirli yiyeceklerden yemeyi reddeden olursa, çarkta işkence edilerek öldürülecekti.

⁴Birçok kişi yakalandı; topluluktan ilk olarak, soyca kâhin, yasa bilgini, yaşça ilerlemiş ve yaşından ötürü tiranın çevresindekilerin çoğunca tanınan Eleazar adında bir adam onun huzuruna çıkarıldı.

⁵Antiokhos onu görünce şöyle dedi:

⁶"Ey ihtiyar, sana yapılacak işkenceler başlamadan önce, domuz etinden tadıp canını kurtarmanı tavsiye ederim; çünkü yaşına ve bunca yıldır sahip olduğun ak saçlarına saygı duyuyorum; buna rağmen, Yahudilerin dinine bağlı kalmakla hiç de bilgece davranmadığını düşünüyorum.

⁷Doğa bu hayvanın etini en güzel yiyecek olarak bize sunmuşken, neden ondan tiksiniyorsun?

⁸Utanç verici olmayan hoş şeylerden zevk almamak akılsızlıktır ve doğanın lütuflarını reddetmek haksızlıktır.

⁹Gerçek hakkında boş bir gurura kapılıp kendi cezalandırılman pahasına beni de hiçe sayarsan, bence daha da büyük bir akılsızlık etmiş olursun.

¹⁰Bu boş felsefenizden uyanmayacak mısın?

¹¹Düşüncelerindeki bu saçmalığı bir kenara atıp yaşına yaraşır bir akla kavuşarak, çıkarına olan gerçeğin peşinden gitmeyecek misin?

¹²Benim bu insancıl öğüdüme saygı gösterip kendi yaşlılığına acımayacak mısın?

¹³Şunu iyi düşün ki, eğer bu dininizi gözeten ilahi bir denetleyici güç varsa, zorlama altında işlediğin her yasa dışı eylem için seni kesinlikle bağışlayacaktır."

¹⁴Tiran onu yasa dışı et yemeye bu şekilde zorlarken, Eleazar söz hakkı istedi.

¹⁵Konuşma izni alınca halka hitap eder gibi şöyle konuşmaya başladı:

¹⁶"Bizler, ey Antiokhos, ilahi bir yasaya göre yaşadığımıza inanmış kimseler olarak, bu yasaya itaatten daha güçlü hiçbir zorlama tanımıyoruz.

¹⁷Bu yüzden, hiçbir şekilde yasayı çiğnemeyi kabul edemeyiz.

¹⁸Kaldı ki, senin sandığın gibi yasamız gerçekte ilahi olmasaydı bile –ki biz onun ilahi olduğuna inanıyoruz– dindarlık konusundaki onurumuzu ayaklar altına almaya yine de hakkımız olmazdı.

¹⁹Bu yüzden, kirli yiyeceklerden yememizi küçük bir günah sanma.

²⁰Çünkü yasayı küçük ya da büyük konularda çiğnemek aynı derecede suçtur;

²¹zira her iki durumda da yasa aynı şekilde hiçe sayılmış olur.

²²Sen bizim felsefemizle, sanki onun içinde akıldan yoksun yaşıyormuşuz gibi alay ediyorsun.

²³Oysa bu felsefe bize ölçülü olmayı öğretir, öyle ki tüm zevklere ve arzulara egemen oluruz; bize cesaret aşılar, öyle ki her türlü acıya gönüllüce katlanırız.

²⁴Bize adaleti öğretir, öyle ki her davranışımızda eşitliği gözetiriz; ve bize dindarlığı öğretir, öyle ki yalnızca tek ve gerçek Tanrı'ya yücelikle tapınırız.

²⁵Bu yüzden kirli yiyecekleri yemiyoruz; çünkü yasanın Tanrı tarafından konulduğuna inanarak biliyoruz ki, evrenin Yaratıcısı yasalar koyarken doğamıza uygun olanı gözetmiştir.

²⁶Ruhlarımıza yararlı olacak şeyleri yememize izin vermiş, zararlı olacak etleri yememizi ise yasaklamıştır.

²⁷Sen ise bir zalim gibi bizi sadece yasayı çiğnemeye değil, aynı zamanda o eti yemeye de zorluyorsun; bunu yapıyorsun ki, bizim için en iğrenç olan bu kirli yiyeceği yiyişimizle bir de alay edesin.

²⁸Ama benim üzerimden böyle bir kahkaha atamayacaksın; atalarımın yasayı korumak üzerine ettikleri kutsal antları çiğnemeyeceğim.

²⁹Gözlerimi oysan ve iç organlarımı eritsen bile bunu yapmayacağım.

³⁰Dindarlığım uğruna aklımın genç kalmasını engelleyecek kadar yaşlı ve korkak değilim.

³¹Öyleyse çarkları hazırla ve ateşi daha da harlat!

³²Kendi yaşlılığıma acıyıp da atalarımın yasasını kendi elimle bozacak değilim.

³³Seni yalancı çıkarmayacağım, ey beni eğiten yasa! Seni terk etmeyeceğim, ey sevgili ölçülülük!

³⁴Seni utandırmayacağım, ey bilge akıl! Seni inkâr etmeyeceğim, ey saygın kâhinlik ve yasa bilgisi!

³⁵Ağzım ne yaşlılığımın saygınlığını ne de yasalara uygun yaşanmış ömrümü kirletecektir.

³⁶Atalarım, ölüme götüren zorlamalarından korkmadığımı görerek beni huzurlarına tertemiz kabul edecekler.

³⁷Sen ancak imansızlara hükmedebilirsin; ama benim dindarlık konusundaki düşüncelerime ne sözlerinle ne de işkencelerinle egemen olabilirsin."

¹Προκαθίσας γέ τοι μετὰ τῶν συνέδρων ὁ τύραννος ᾿Αντίοχος ἐπί τινος ὑψηλοῦ τόπου καὶ τῶν στρατευμάτων αὐτῷ ἐνόπλων κυκλόθεν παρεστηκότων, παρεκέλευε τοῖς δορυφόροις

²ἕνα ἕκαστον τῶν ῾Εβραίων ἐπισπᾶσθαι, καὶ κρεῶν ὑείων καὶ εἰδωλοθύτων ἀναγκάζειν ἀπογεύεσθαι·

³εἰ δέ τινες μὴ θελήσειαν μιαροφαγῆσαι, τούτους τροχισθέντας ἀναιρεθῆναι.

⁴πολλῶν δὲ συναρπασθέντων εἷς πρῶτος ἐκ τῆς ἀγέλης ῾Εβραῖος ὀνόματι ᾿Ελεάζαρος, τὸ γένος ἱερεύς, τὴν ἐπιστήμην νομικός, καὶ τὴν ἡλικίαν προήκων καὶ πολλοῖς τῶν περὶ τὸν τύραννον διὰ τὴν ἡλικίαν γνώριμος, παρήχθη πλησίον αὐτοῦ. -

⁵Καὶ αὐτὸν ἰδὼν ὁ ᾿Αντίοχος ἔφη·

⁶ἐγὼ πρὶν ἄρξασθαι τῶν κατὰ σοῦ βασάνων, ὦ πρεσβῦτα, συμβουλεύσαιμ’ ἄν σοι ταῦτα, ὅπως ἀπογευσάμενος τῶν ὑείων σώζοιο· αἰδοῦμαι γάρ σου τὴν ἡλικίαν καὶ τὴν πολιάν, ἣν μετὰ τοσοῦτον ἔχων χρόνον οὐ μοι δοκεῖς φιλοσοφεῖν τῇ ᾿Ιουδαίων χρώμενος θρησκείᾳ.

⁷διατί γὰρ τῆς φύσεως κεχαρισμένης καλλίστην τὴν τοῦδε τοῦ ζώου σαρκοφαγίαν βδελύττῃ;

⁸καὶ γὰρ ἀνόητον τοῦτο δοκεῖ, τὸ μὴ ἀπολαύειν τῶν χωρὶς ὀνείδους ἡδέων, καὶ ἄδικον ἀποστρέφεσθαι τὰς τῆς φύσεως χάριτας.

⁹σὺ δέ μοι καὶ ἀνοητότερον ποιήσειν δοκεῖς, εἰ κενοδοξῶν περὶ τὸ ἀληθὲς ἔτι κἀμοῦ καταφρονήσεις ἐπὶ τῇ ἰδίᾳ τιμωρίᾳ.

¹⁰οὐκ ἐξυπνώσεις ἀπὸ τῆς φλυάρου φιλοσοφίας ὑμῶν

¹¹καὶ ἀποσκεδάσεις τῶν λογισμῶν σου τὸν λῆρον καὶ ἄξιον τῆς ἡλικίας ἀναλαβὼν νοῦν φιλοσοφήσεις τὴν τοῦ συμφέροντος ἀλήθειαν

¹²καὶ προσκυνήσας μου τὴν φιλάνθρωπον παρηγορίαν οἰκτειρήσεις τὸ σεαυτοῦ γῆρας;

¹³καὶ γὰρ ἐνθυμήθητι, ὡς εἰ καί τίς ἐστι τῆσδε τῆς ὑμῶν θρησκείας ἐποπτικὴ δύναμις, συγγνωμονήσει ἄν σοι ἐπὶ πάσῃ τῇ δι’ ἀνάγκην γινομένῃ παρανομίᾳ. -

¹⁴Τοῦτον τὸν τρόπον ἐπὶ τὴν ἔκθεσμον σαρκοφαγίαν ἐποτρύνοντος τοῦ τυράννου, λόγον ᾔτησεν ὁ ᾿Ελεάζαρος

¹⁵καὶ λαβὼν τοῦ λέγειν ἐξουσίαν ἤρξατο δημηγορεῖν οὕτως·

¹⁶ἡμεῖς, ᾿Αντίοχε, θείῳ πεπεισμένοι νόμῳ πολιτεύεσθαι οὐδεμίαν ἀνάγκην βιαιοτέραν εἶναι νομίζομεν τῆς πρὸς τὸν νόμον ἡμῶν εὐπειθείας·

¹⁷διὸ δὴ κατ’ οὐδένα τρόπον παρανομεῖν ἀξιοῦμεν.

¹⁸καίτοι εἰ κατὰ ἀλήθειαν μὴ ἦν ὁ νόμος ἡμῶν, ὡς σὺ ὑπολαμβάνεις, θεῖος, (ἄλλως δὲ νομίζομεν αὐτὸν εἶναι θεῖον) οὐδὲ οὕτως ἐξὸν ἡμῖν ἦν τὴν ἐπὶ τῇ εὐσεβείᾳ δόξαν ἀκυρῶσαι.

¹⁹μὴ μικρὰν οὖν εἶναι νομίσῃς ταύτην, εἰ μιαροφαγήσαιμεν, ἁμαρτίαν·

²⁰τὸ γὰρ ἐν μικροῖς καὶ ἐν μεγάλοις παρανομεῖν ἰσοδύναμόν ἐστιν,

²¹δι’ ἑκατέρου γὰρ ὡς ὁμοίως ὁ νόμος ὑπερηφανεῖται.

²²χλευάζεις δὲ ἡμῶν τὴν φιλοσοφίαν, ὥσπερ οὐ μετὰ εὐλογιστίας ἐν αὐτῇ βιούντων·

²³σωφροσύνην τε γὰρ ἡμᾶς ἐκδιδάσκει ὥστε πασῶν τῶν ἡδονῶν καὶ ἐπιθυμιῶν κρατεῖν καὶ ἀνδρείαν ἐξασκεῖν, ὥστε πάντα πόνον ἑκουσίως ὑπομένειν

²⁴καὶ δικαιοσύνην παιδεύει ὥστε διὰ πάντων τῶν ἠθῶν ἰσονομεῖν καὶ εὐσέβειαν ἐκδιδάσκει, ὥστε μόνον τὸν ὄντα Θεὸν σέβειν μεγαλοπρεπῶς.

²⁵διὸ οὐ μιαροφαγοῦμεν· πιστεύοντες γὰρ Θεοῦ καθεστάναι τὸν νόμον οἴδαμεν ὅτι κατὰ φύσιν ἡμῖν συμπαθεῖ νομοθετῶν ὁ τοῦ κόσμου κτίστης·

²⁶καὶ τὰ μὲν οἰκειωθησόμενα ἡμῶν ταῖς ψυχαῖς ἐπέτρεψεν ἐσθίειν. τὰ δὲ ἐναντιωθησόμενα ἐκώλυσε σαρκοφαγεῖν.

²⁷τυραννικὸν δὲ οὐ μόνον ἀναγκάζειν ἡμᾶς παρανομεῖν, ἀλλὰ καὶ ἐσθίειν, ὅπως τῇ ἐχθίστῃ ἡμῶν μιαροφαγίᾳ ταύτῃ ἔτι ἐγγελάσῃς.

²⁸ἀλλ’ οὐ γελάσεις κατ’ ἐμοῦ τοῦτον τὸν γέλωτα, οὔτε τοὺς ἱεροὺς τῶν προγόνων περὶ τοῦ φυλάξαι τὸν νόμον ὅρκους οὐ παρήσω,

²⁹οὐδ’ ἂν ἐκκόψειάς μου τὰ ὄμματα καὶ τὰ σπλάγχνα μου τήξειας.

³⁰οὐχ οὕτως εἰμὶ γέρων ἐγὼ καὶ ἄνανδρος ὥστε μοι διὰ τὴν εὐσέβειαν μὴ νεάζειν τὸν λογισμόν.

³¹πρὸς ταῦτα τροχοὺς εὐτρέπιζε καὶ τὸ πῦρ ἐκφύσα σφοδρότερον.

³²οὐχ οὕτως οἰκτείρομαι τὸ ἐμαυτοῦ γῆρας ὥστε με δι’ ἐμαυτοῦ τὸν πάτριον καταλῦσαι νόμον.

³³οὐ ψεύσομαί σε, παιδευτὰ νόμε, οὐδὲ φεύξομαί σε οὐδ’ ἐξομοῦμαί σε, φίλη ἐγκράτεια,

³⁴οὐδὲ καταισχυνῶ σε, φιλόσοφε λόγε, οὐδὲ ἐξαρνήσομαί σε, ἱερωσύνη τιμία καὶ νομοθεσίας ἐπιστήμη·

³⁵οὐδὲ μιανεῖς μου τὸ σεμνὸν γήρως στόμα οὐδὲ νομίμου βίου ἡλικίαν.

³⁶ἁγνὸν δέ με οἱ πατέρες προσδέξονται μὴ φοβηθέντα σου τὰς μέχρι θανάτου ἀνάγκας.

³⁷ἀσεβῶν μὲν γὰρ τυραννήσεις, τῶν δὲ ἐμῶν περὶ τῆς εὐσεβείας λογισμῶν οὔτε διὰ λόγων δεσπόσεις οὔτε δι’ ἔργων.

¹The tyrant Antiochus, therefore, sitting in public state with his assessors upon a certain lofty place, with his armed troops standing in a circle around him, commanded his spearbearers to seize every one of the Hebrews, and to compel them to taste swine’s flesh, and things offered to idols. 2,

³And should any of them be unwilling to eat the accursed food, they were to be tortured on the wheel, and so killed.

⁴And when many had been seized, a foremost man of the assembly, a Hebrew, by name Eleazar, a priest by family, by profession a lawyer, and advanced in years, and for this reason known to many of the king’s followers, was brought near to him.

⁵And Antiochus seeing him, said,

⁶I would counsel thee, old man, before thy tortures begin, to taste the swine’s flesh, and save your life; for I feel respect for your age and hoary head, which since you have had so long, you appear to me to be no philosopher in retaining the superstition of the Jews.

⁷For wherefore, since nature has conferred upon you the most excellent flesh of this animal, do you loathe it?

⁸It seems senseless not to enjoy what is pleasant, yet not disgraceful; and from notions of sinfulness, to reject the boons of nature.

⁹And you will be acting, I think, still more senselessly, if you follow vain conceits about the truth.

¹⁰And you will, moreover, be despising me to your own punishment.

¹¹Will you not awake from your trifling philosophy? and give up the folly of your notions; and, regaining understanding worthy of your age, search into the truth of an expedient course?

¹²and, reverencing my kindly admonition, have pity upon your own years?

¹³For, bear in mind, that if there be any power which watches over this religion of yours, it will pardon you for all transgressions of the law which you commit through compulsion.

¹⁴While the tyrant incited him in this manner to the unlawful eating of flesh, Eleazar begged permission to speak.

¹⁵And having received power to speak, he began thus to deliver himself:

¹⁶We, O Antiochus, who are persuaded that we live under a divine law, consider no compulsion to be so forcible as obedience to that law;

¹⁷wherefore we consider that we ought not in any point to transgress the law.

¹⁸And indeed, were our law (as you suppose) not truly divine, and if we wrongly think it divine, we should have no right even in that case to destroy our sense of religion.

¹⁹think not eating the unclean, then, a trifling offense.

²⁰For transgression of the law, whether in small or great matters, is of equal moment;

²¹for in either case the law is equally slighted.

²²But thou deridest our philosophy, as though we lived irrationally in it.

²³Yet it instructs us in temperance, so that we are superior to all pleasures and lusts; and it exercises us in manliness, so that we cheerfully undergo every grievance.

²⁴And it instructs us in justice, so that in all our dealings we render what is due; and it teaches us piety, so that we worship the one only God becomingly.

²⁵Wherefore it is that we eat not the unclean; for believing that the law was established by God, we are convinced that the Creator of the world, in giving his laws, sympathises with our nature.

²⁶Those things which are convenient to our souls, he has directed us to eat; but those which are repugnant to them, he has interdicted.

²⁷But, tyrant-like, thou not only forcest us to break the law, but also to eat, that thou mayest ridicule us as we thus profanely eat:

²⁸but thou shalt not have this cause of laughter against me; nor will I transgress the sacred oaths of my forefathers to keep the law.

²⁹No, not if you pluck out my eyes, and consume my entrails.

³⁰I am not so old, and void of manliness, but that my rational powers are youthful in defence of my religion.

³¹Now then; prepare your wheels, and kindle a fiercer flame.

³²I will not so compassionate my old age, as on my account to break the law of my country.

³³I will not belie thee, O law, my instructor! or forsake thee, O beloved self-control!

³⁴I will not put thee to shame, O philosopher Reason; or deny thee, O honoured priesthood, and science of the law.

³⁵Mouth! thou shalt not pollute my old age, nor the full stature of a perfect life.

³⁶My fathers shall receive me pure, not having quailed before your compulsion, though unto death.

³⁷For over the ungodly thou shalt tyrannize; but thou shalt not lord it over my thoughts about religion, either by thine arguments, or through deeds.